STEMWIJZER
voor de toekomst


Overconsumptie


Samengevat: De huidige groeiende economie brengt de ecosystemen in gevaar. De mens is op deze ecosystemen aangewezen om te overleven. Wereldwijd consumeert de mens 1,5x zoveel als de aarde duurzaam kan produceren. Roofbouw op de aarde vindt nu plaats. Een economische en een ecologische crises dreigen. De groei-economie moet overstappen op een duurzame economie: de circulaire economie.

 

Huidige groei-economie

De westerse wereld heeft een kapitalistische vrije markteconomie en is gekoppeld aan de consumptiemaatschappij. Het consumptiegedrag wordt bepaald doordat men telkens iets nieuws wil (verbeteren) en de sociale status afmeet aan materialistisch bezit. Twee crises komen in zicht als de westerse wereld doorgaat met economische groei. De meest onmiddellijke is de economische door grote werkloosheid; wereldwijd zitten wij daar al in. Grote werkloosheid is een directe bedreiging voor ons economisch model; de groei-economie. Daarna volgt de ecologische crisis. Beiden veroorzaakt door multinationals.

Wij worden nu geconfronteerd met een ernstig dilemma.

  1. De huidige groeiende economie brengt de ecosystemen in gevaar. De mens is op deze systemen aangewezen om te overleven. Wereldwijd is de voetafdruk al 1,5x te hoog.
  2. Bij een krimpende economie daalt de consumentenvraag, neemt de werkeloosheid toe, daalt het concurrentievermogen en komt men in een spiraal van recessie. Nederland loopt dan de kans op economische en sociale ineenstorting. De vergrijzing zorgt nu al voor een verminderde consumentenvraag.

Sommigen denken: stimuleer de technologie (robotisering) en men kan gewoon doorgaan met groeien. Deze strategie heeft zijn grenzen bereikt. Tot nu toe bracht deze strategie meer (nieuwe) arbeidsplaatsen op dan het kostte. Maar robotisering en globalisering kosten nu meer werkgelegenheid dan het opbrengt (Wereldbank). Daarnaast kosten globalisering en robotisering extra energie, fossiele brandstof en levert uitstoot van CO2 op.
De uitstoot van CO2 door verbranding van fossiele brandstoffen veroorzaakt echt een klimaatverandering. De opbrengsten van een hectare grond kunnen niet almaar verhoogd worden. Grondstoffen raken echt op. De sociale onrust door grote inkomensongelijkheid neemt almaar toe. De kapitalistische vrije markteconomie functioneert niet; zie multinationals. Het is geen kwestie van wat extra maatregelen. De vrije markteconomie moet sterk veranderen om een duurzaam economisch systeem te realiseren.

 

Van een groei-economie naar een circulaire economie:

  1. De globalisering van de economie verminderen, betekent minder vrijhandelsverdragen en het heffen van (lage) invoerbelastingen. Deze belastingen liggen nu al zeer laag; enkel proceten.Ter vermijding van protectionisme mogen deze belastingen niet veel hoger worden. Vrijhandelsverdagen kunnen alleen blijven als het belastingstelsel identiek is (zie volgend punt).
  2. Vervanging belasting op arbeid door belasting op consumptie; vergroening van het belastingstelsel. De invoering van deze maatregel moet gelijktijdig plaatsvinden in alle landen waarmee een vrijhandelsakkoord is gesloten om de concurrentiepositie van bedrijven gelijk te houden.
  3. Daarnaast is een verandering van het geldstelsel noodzakelijk: geldschepping door de overheid in plaats van private banken. De economische sturing van een land op basis van BNP kan niet meer. Alleen dan is de financiële wereld te controleren en is een nieuwe kredietcrises te vermijden.
  4. Multinationals moeten sterk aan banden gelegd worden. Het aantal moet inkrimpen en de omvang van de grote multinationals moet kleiner worden. Voor multinationals moet de belasting op winst, veranderen in belasting op omzet. Deze belasting moet zo hoog zijn dat lokale bedrijven binnen de muntgrenzen weer kunnen concurreren. Deze belasting is noodzakelijk om de nadelen van multinationals te compenseren. Overheden zijn niet meer afhankelijk van de investeringen van multinationals. Werkgelegenheid komt weer onder controle van de overheid.
  5. Deze omvorming naar een duurzame circulaire economie kan het gemakkelijkst worden uitgevoerd door een groot machtsblok zoals de EU. Echter, de politieke daadkracht van de EU is dermate laag dat sneller resultaat verwacht mag worden als Nederland uit de EU treedt en een samenwerkingverband aangaat met gelijkgestemde landen.

In een duurzame economie is dan:
- het leven gebaseerd op duurzaamheid: kwaliteit en matiging consumptie.
- het werk gebaseerd op kwaliteit in plaats van winstmaximalisatie en kwantiteit.